اگر فرزند 5 ساله شما بگوید که «به من دستور نده! تو رئیس من نیستی!» یا فرزند 15 ساله شما بگوید که «من به حرف تو گوش نمیکنم چون تو احمقی!»، قطعا با بددهانی و بیاحترامی و گستاخی مواجه هستید که در گروه مشکلات جدی برای کودکان و نوجوانان قرار میگیرد. این واکنشهای تهاجمی و پرخاشگرانه باید کنترل و برطرف شوند، وگرنه فرزند شما در آینده به یک انسان بزرگسال اما گستاخ و بیادب تبدیل خواهد شد.
تقریبا همه کودکان در دوره کوتاهی از رشدشان موقتا دچار مشکل بددهانی و پرخاشگری میشوند. کودکان نوپا اغلب با هدف تلاش برای آزمودن محدودیتها و بهدست آوردن استقلال به این واکنش روی میآورند، اما مقابله با این مشکل در این دوره سنی برای والدین کار سختی نیست. با اینحال همزمان با بیشتر شدن سن کودکان، مشکل بددهانی با دردسرهای بیشتری همراه میشود و والدین هم باید برای مقابله با آن به اقدامات هوشمندانه و صحیح روی بیاورند. اگر شما هم بهعنوان پدر یا مادر با چنین مشکلی مواجه هستید، میتوانید از راهکارهای زیر برای برای مقابله با بددهانی، گستاخی و پرخاشگری کودکان و نوجوانان کمک بگیرید.
واکنش شما باید بددهانی کودک را بیاثر کند
بیشتر والدین در این شرایط میخواهند پاسخ طعنهآمیز یا دندانشکنی به فرزندشان بدهند، اما پدر و مادر باید در برابر این تمایل ایستادگی کنند و شخصیت خودشان را تا سطح بچهها پایین نیاورند. پس والدین باید یک عبارت خنثی را برای پاسخ دادن به فرزندشان انتخاب کنند که نشان بدهد حرفهای او را شنیدهاند اما نمیخواهند واکنش مشابهی داشته باشند. مثلا اگر از فرزندتان درخواست کردید که در امور خانه به شما کمک کند اما او با بددهانی و پرخاشگری به شما پاسخ داد، باید به او بگویید که پاسخ مناسب به والدین چیزی شبیه این میشد: «مادر! من الان تلویزیون را خاموش میکنم و برای کمک به تو آماده میشوم».
ساعات تماشای تلویزیون را در برنامه فرزندتان کاهش دهید
دلایل بیشماری وجود دارند که نشان میدهند زیاد بودن ساعات تماشای تلویزیون برای کودکان اصلا مناسب نیست. یکی از این دلایل هم این است که کودکان از شخصیتهای بددهان و پرخاشگری که در برنامههای تلویزیونی میبینند، تقلید میکنند. درواقع کودکان و نوجوانان سریعا کلمات و عبارات مختلف را از برنامههای تلویزیونی (چه برنامههای محبوب خودشان و چه برنامههای والدین) یاد میگیرند و بدون اینکه واقعا معنای آنها را بفهمند، از همان کلمات و عبارات برای پاسخ به والدین استفاده میکنند.
پس واضح است که در این شرایط باید ساعات تماشای تلویزیون را در برنامه فرزندتان کاهش دهید و حواستان باشد که فرزندتان فقط به برنامههای تلویزیونی متناسب با سن خودش دسترسی داشته باشد. اگر هم کودک بهصورت اتفاقی (هنگام تماشای سریالها و فیلمها و…) با شخصیتهای بددهان آشنا شد، حتما برای او توضیح دهید که چرا گفتن چنین کلمات و عباراتی واقعا نادرست است و چگونه به احساسات دیگر انسانها آسیب میزند. حتی بهتر است به کودک بیاموزید که از کدام عبارات و کلمات مناسب بهجای عبارات و کلمات نادرست استفاده کند.
قدرت مدیریت خانواده باید در اختیار والدین بماند
یکی از دلایل بددهانی کودکان و نوجوانان، تلاش برای بهدست آوردن کمی از قدرت والدین در مدیریت خانواده و روابط والدینـفرزندی است. پس اگر والدین از شیوههای پرخاشگرانه برای پاسخ به بددهانی فرزندشان استفاده کنند، درواقع همین خواسته او را برآورده میکنند. از اینرو، والدین باید واکنشهایی را انتخاب کنند که قدرت مدیریت خانواده را در اختیار خود آنان نگه میدارد. وقتی که از فرزندتان میخواهید که کار خاصی را به انجام برساند و او پاسخ میدهد «خودت انجام بده»، اجازه ندهید که فرزندتان از انجام کار سپردهشده به او طفره برود. پاسخ پدر و مادر باید شفاف باشد و مضمون این عبارت را برساند: «من به تو دستور دادم که این کار را انجام بدهی و انتظارم از تو این است که خواسته من را به انجام برسانی».
اگر فرزندتان سعی کرد که شما را وارد چالش و ستیزه کند، از ورود به جنگ قدرت خودداری کنید. مشاجره با فرزندان و جنگ قدرت با آنان، فقط زمان انجام وظایف سپردهشده به آنها را به تاخیر میاندازد یا مشکل را وارد بخشهای دیگری میکند. پس اگر فرزندتان همچنان به درخواست شما توجه نکرد، از شروع مشاجره خودداری کنید و فقط مجازات یا عواقب مرتبط با این تصمیم کودک یا نوجوان را به او اطلاع دهید و البته حتما به حرفتان پایبند بمانید.
بددهانی فرزندتان را نادیده بگیرید
نادیدهگیری انتخابی، یکی از راهکارهای پیش روی والدین برای بازپسگیری قدرت مدیریت خانواده است. پس اگر بهسادگی فقط به بددهانی و بیاحترامی کودک بیاعتنایی کنید، فرزندتان سریعا متوجه میشود که نمیتواند با چنین کارهایی توجه شما را جلب کند یا شرایط را تغییر دهد.
اگر این راهکار را انتخاب کردید، بهسادگی به سمت دیگر نگاه کنید یا بدون گفتن هیچ کلمهای از فرزندتان دور شوید. این واقعا پیام موثری به کودک یا نوجوان میفرستد، مخصوصا وقتی که مطمئن هستید که او فقط میخواهد توجه شما را جلب کند و کلمات و عباراتش هم فقط با هدف شوکه کردن شما انتخاب شدهاند. عدم پاسخ و واکنش والدین در این شرایط، این پیام را به فرزند میدهد که واژههای نادرست و رویکرد بددهانی اساسا برای جلب توجه پدر یا مادر مناسب نیستند. البته وقتی هم که اوضاع خانه آرام شد، والدین باید با فرزندشان درباره اهمیت استفاده از کلمات محبتآمیز و مناسب بین والدین و فرزندان صحبت کنند. در ضمن، این راهکار نمیتواند برای بددهانی شدید و تحملناپذیر مناسب باشد.
یک هشدار واحد و مشخص را انتخاب کنید
گاهی اوقات باید به بچهها یادآوری کنید که رویکرد بددهانی و پاسخهای طعنهآمیز یا زشت اصلا در خانواده جایگاهی ندارند. پس اگر بچهها برای مدتی دیگر بددهانی نکردند اما پس از مدتی دوباره بددهانی در رفتارشان نمایان شد، در آرامش برای فرزندتان توضیح بدهید که عبارات و کلمات استفادهشده توسط او نامناسب هستند و او این نکته مهم را فراموش کرده است. اگر این اتفاق در مورد فرزند خردسال شما اتفاق افتاد و در محیطی غیر از خانه بودید، باید به او بگویید که در صورت تکرار بددهانی و پرخاشگری حتما هرچه سریعتر به خانه بازمیگردید.
بعضی از بچهها برای خودنمایی در برابر مهمانان یا جلب توجه دوستان و همسالان خودشان به بددهانی روی میآورند، اما والدین در این شرایط همچنان باید تصمیم درستی برای مقابله با بددهانی بچهها انتخاب کنند. بنابراین در چنین شرایطی هم باید برای فرزندتان روشن کنید که بددهانی و بیاحترامی بههیچوجه قابلتحمل نیست و اگر تکرار شود، قطعا پیامدهایی بهدنبال خواهد داشت.
حتما عواقب مناسبی را برای بددهانی شدید در نظر بگیرید
اگر فرزندتان پس از هشدارهای شما همچنان به رفتار نادرستش ادامه داد و بددهانی او شدت بیشتری پیدا کرد یا کلمات بسیار نامناسب و زشتی را به زبان آورد، حتما باید با عواقب مناسب و مشخصی مواجه شود. این عواقب و پیامدها میتوانند شامل چنین کارهایی باشند: ترک فوری زمین بازی یا خانه دوست و فامیل، در نظر گرفتن زمان استراحت اجباری در اتاق شخصی یا گرفتن بعضی از امتیازات از کودک یا نوجوان.
پیامدهایی که والدین برای فرزندشان در نظر میگیرند، باید با توجه به عامل زمان تنظیم شوند. یعنی پیامد مورد نظر باید در همان لحظه واقعا تاثیرگذار باشد، نه اینکه به مسائل یک تا دو هفته آینده (مثل لغو کردن برنامه سفر به خانه مادربزرگ در هفتههای آینده) مرتبط شود. پس پدر یا مادر باید چیزی را پیدا کنند که در همان لحظه کارساز باشد تا کودک یا نوجوان دوباره به بددهانی و بیاحترامی فکر نکند.
الگوی احترامگذاری را در خانه به بچهها نشان بدهید
والدین باید الگوهای احترامگذاری مناسبی را در خانه به کودک نشان بدهند و درواقع خودشان هم بر مبنای مهربانی و احترام با همه اعضای خانواده رفتار کنند. همه اعضای خانواده هم باید از این الگو پیروی کنند. اگر بچهها ببینند که والدین همیشه بر مبنای همین اصل مهم با دیگران خوشرفتاری میکنند (چه با دیگر اعضای خانواده مثل مادربزرگ و پدربزرگ و چه در فضاهای عمومی مانند رستوران)، کمتر به انتخاب رویکرد بددهانی و بیاحترامی روی میآورند. بنابراین ابتدا والدین باید در تمامی جنبههای زندگی از زبان محترمانه و مودبانه استفاده کنند تا فرزندشان هم کمتر به بددهانی تمایل پیدا کند.
