دکتر فرزام تجلی، متخصص کلیه و مجاری ادراری تناسلی و ناباروری، فلوشیپ فوق تخصصی پیوند کلیه
پروستات یک غده ترشحی به اندزه تقریبا یک گردو در دستگاه ادراری تناسلی مردان است که زیر مثانه و جلوی راست روده در اطراف مجرای خروجی ادرار قرار دارد. این غده معمولا یک بار در زمان بلوغ و یک بار در حوالی پنجاه سالگی رشد بیشتری کرده و نشانههایی در فرد ایجاد میکند. این فرآیند طبیعی رشد بدن و خوشخیم است اما در مواردی بعد از پنجاه سالگی به شکل بدخیم و سرطانی تبدیل میشود.
علائم سرطان پروستات
سرطان پروستات دومین سرطان شایع در مردان پس از سرطان ریه است. بیماری با سیر آهسته پیشرفت میکند و اکثرا بدون علامت است. گاهی بیماران به معاینات دورهای و غربالگری لازم بعد از سن پنجاه سالگی اهمیت نمیدهند و زمانی به پزشک مراجعه میکنند که بیماری کاملا پیشرفت کرده و اقدامات درمانی مؤثر نخواهد بود. در صورتیکه تشخیص زودهنگام با انجام غربالگری بسیار موفقیتآمیز است.
متاسفانه علائم بیماری دیرهنگام و در زمانی بروز پیدا میکند که تومور بزرگ شده، مجرای ادراری را درگیر کرده و در دفع ادرار مشکل ایجاد میکند. همچنین با پیشرفت بیماری ممکن است خون در ادرار یا منی دیده شود یا اختلالات نعوظ و درد هنگام انزال بروز پیدا کند. به علاوه درد استخوانی، تعریق زیاد شبانه، کاهش وزن قابل توجه و سریع و همچنین ضعف و بیحالی ممکن است نشانههایی از بیماری پیشرفته و تشخیص دیرهنگام بیماری باشد.
افزایش سن مهمترین فاکتور خطر ابتلا به سرطان پروستات است
این بیماری بهندرت پیش از 50 سالگی ظاهر میشود اما با افزایش سن، احتمال ابتلا نیز بهطور قابلتوجهی بالا میرود. همچنین زمینه خانوادگی در سرطان پروستات تاثیر جدی دارد و افرادی که سابقه ابتلا به بیماری را در مردان خانواده دارند باید سالانه آزمایش غربالگری را پس از چهل سالگی انجام دهند زیرا بسیار مستعد ابتلا هستند.
گنجاندن خوراکیهای سالم در رژیم غذایی و تاثیر پیشگیرانه از سرطان پروستات
علاوه بر توصیههای مختلفی که در زمینه پیشگیری و درمان بهموقع وجود دارد، محققان دانشگاه تگزاس آمریکا دریافتند که رعایت سبک تغذیه مدیترانهای میتواند مانع از پیشرفت سرطان پروستات در مردان دارای زمینه مثبت بیماری شود.
رژیم مدیترانهای سبک تغذیه سالم مبتنی بر مصرف میوهها و سبزیجات فصل، حبوبات، روغن زیتون و ماهیهای چرب است. مصرف گوشتهای فرآوریشده، گوشت قرمز و شکر در این سبک تغذیه کاملا محدود است.
این رژیم غذایی در زمینههای مختلف مورد ارزیابی قرار گرفت و مطالعات از تاثیر مثبت آن در پیشگیری از ابتلا و پیشرفت بیماریهای مختلف حکایت دارد. بهعنوان مثال، رعایت این رژیم غذایی با کلسترول بالا و تصلب شریان مقابله میکند، مانع از مقاومت به انسولین و ابتلا به دیابت میشود، علائم افسردگی را بهبود میبخشد و در پیشگیری از ابتلا به بعضی سرطانها از جمله سرطان پستان نقش دارد.
مصرف زیاد چربی زمینه سرطان پروستات را افزایش میدهد
سالهاست که مشخص شده رژیم غذایی حاوی مقدار زیاد چربی با افزایش خطر ابتلا به سرطان پروستات همراه است. گرچه ابتدا نوع چربی مورد توجه نبود اما مطالعات نشان داد که چربیهای حیوانی موجود در گوشت مهمترین چربیهای مضر در این زمینه هستند. همچنین مطالعات اخیر حاکی از آن است که مصرف مداوم گوشتهای فرآوریشده مانند سوسیس نیز در افزایش خطر این بیماری نقش دارند. این خطر در مورد مصرف گوشت قرمز نیز وجود دارد اما نسبت به محصولات فرآوریشده، کمتر خواهد بود.
دخانیات فوت ناشی از سرطان پروستات را بالا میبرد
گرچه بهطور قطع نمیتوان به ارتباط استعمال دخانیات و سرطان پروستات اشاره کرد اما براساس یکی از مطالعات، آمار فوت ناشی از سرطان پروستات در افراد سیگاری مبتلا به این بیماری بیشتر است. بهعلاوه محققان احتمال میدهند مصرف زیاد الکل در سنین نوجوانی و جوانی ممکن است بهعنوان عامل خطر برای بروزسرطان پروستات در آینده مطرح شود.
سبک زندگی سالم زمینه خطر بیماری را کاهش میدهد
گرچه سن و زمینه وراثت دو عامل مهم و اجتنابناپذیر در زمینه سرطان پروستات محسوب میشوند اما اصلاح سبک زندگی میتواند تا حدودی به کاهش زمینه خطر کمک کند. در وهله اول رعایت اصول زندگی سالم و از طرفی توجه به آزمایشهای غربالگری و معاینات دورهای بهخصوص در مورد افراد دارای زمینه خانوادگی بیماری اهمیت دارد تا سرطان در مراحل اولیه تشخیص و درمان لازم صورت گیرد.
بهطور کلی، موارد زیر بهعنوان توصیههای پیشگیرانه در مورد سرطان پروستات مطرح هستند:
- گنجاندن خوراکیهای سرشار از لیکوپن مانند گوجهفرنگی در رژیم غذایی
- مصرف منابع غذایی حاوی سلنیوم مانند ماهی، کلم قرمز، بروکلی و قارچ
- دریافت کافی حبوبات
- رژیم غذایی سرشار از ویتامینE مانند بادام، دانه آفتابگردان، روغن آفتابگردان، اسفناج
- فعالیت ورزشی کافی
- پرهیز از دریافت کالری زیاد
- به حداقلرساندن مصرف فرآوردههای گوشتی آماده
- کاهش وزن و حفظ تناسباندام به ویژه در مبتلایان به اضافه وزن
