خشکی دهان در هنگام خواب، در بیداری یا حتی در طول روز میتواند ناراحتکننده باشد یا باعث مشکلات دیگری شود. اما چگونه میتوان خشکی دهان را کاهش داد یا حتی آن را درمان کرد؟ برای پاسخ به این سؤالات در این مقاله با ما همراه باشید.
نقش بزاق در دهان
بهطور معمول، مقدار بزاق دهان برای مرطوب کردن آن کافی است و این قضیه آنقدر برای ما بدیهی و طبیعی است که متوجه عملکرد این مکانیسم نمیشویم. اما گاهی اوقات همه چیز آنطور که میخواهیم پیش نمیرود و ما در سطح دهان احساس خشکی یا کمآبی میکنیم.
ممکن است برای رفع تشنگی چندین لیوان آب بنوشیم، اما گاهی اوقات حتی آب نوشیدن نیز دردی از این خشکی دوا نمیکند و احساس خشکی دهان ادامه مییابد. خشکی طولانی و بیش از حد دهان ناشی از عدم ترشح بزاق دهانی یا حتی میزان ناکافی آن است. خشکی دهان ممکن است بهمرور زمان برطرف شود یا برای مدتی ماندگار باشد. در هرصورت، این معضل عوارضی را به همراه خواهد داشت که از میان آنها میتوان به بوی بد دهان یا مشکل در خوردن غذا اشاره کرد.
بزاق نقش مهمی در حفظ بهداشت دهان ایفا میکند چون با مرطوب کردن و محافظت از مخاط دهان و دندان از شکلگیری پوسیدگیهای دندان یا عفونت جلوگیری میکند. همچنین به لطف آنزیمهایی که در بزاق دهان وجود دارد، عبور غذا از مری و دستگاه گوارش به سهولت انجام میگیرد.
احساس داشتن دهانی خمیری شکل، پر از پشم پنبه یا احساس سوختگی یا خشکی زبان، همگی از جمله نشانههای خشکی دهان محسوب میشوند. در ادامه خشکی دهان ممکن است مشکلات دیگری چون خشکی لب، ناراحتی یا مشکل در بلع یا صحبت کردن شکل بگیرد.
علل خشکی دهان
خشکی دهان اغلب افراد مسن را تحتتاثیر قرار میدهد و این خشکی معمولاً ناشی از اثر درمانهای دارویی است. درحقیقت خشکی دهان یکی از عوارض جانبی مصرف بعضی از داروهاست که پزشکان یا داروسازان لزوماً در زمان تجویز دارو به آن اشارهای نمیکنند. با خشکی دهان، جویدن غذا میتواند دردناک و در عمل بلع مشکل ایجاد شود. تشخیص طعم غذاها با تغییراتی اساسی همراه خواهد بود و حتی تحمل وسایل دندانی، مثل اورتودنسی دشوار میشود.
در فهرست داروهایی که میتوانند اختلالات خشکی دهان را به همراه داشته باشند، میتوان به داروهای ضدافسردگی، آنتیهیستامینها، ضدالتهابها یا حتی داروهای فشار خون و آمفتامینها اشاره کرد. همچنین باید توجه داشت که رادیوتراپی یا شیمیدرمانی نیز حفره دهان را بهشدت خشک میکند.
برخی از بیماریها بهعنوان محرک قوی خشکی دهان عمل میکنند:
- دیابت
- لوپوس
- ناراحتیهای مزمن کلیه
- استرس و اضطراب
- مصرف تنباکو
- عادت تنفس از راه دهان
- دیابت کنترلنشده.
- نارسایی مزمن کلیه
- در موارد نادرتر برخی آسیبهای وارد شده به سر یا گردن، اعصابی که به غدد بزاقی، سیگنال تولید بزاق میدهند، بهشدت درگیر میکنند و به آنها آسیب میرسانند.
راهحلها و درمانهای خشکی دهان
اگر هیچ درمانی برای خشکی دهان وجود نداشته باشد، راهحلهایی وجود دارد که تلاش و پیگیری روزانه شما را طلب میکنند: ابتدا یک بطری آب در نزدیکی خود نگه دارید و آن را همه جا حمل کنید و فراموش نکنید که بهطور منظم جرعههای کوچکی از آب که در دمای اتاق است بنوشید. هرگز آب یخ، سرد یا جوش مصرف نکنید.
راهحل دیگر جویدن آدامس بدون قند است. با جویدن، جریان بزاق تحریک میشود و حفره دهان بهخوبی مرطوب باقی میماند. آبنباتهای بدون قند نیز میتوانند کار آدامس را انجام دهند. اگر از دهانشویه استفاده میکنید، دهانشویههای بدون الکل را انتخاب کنید. لیست مواد تشکیلدهنده دهانشویه را به دقت بررسی کنید یا از داروساز راهنمایی بخواهید.
در غیراینصورت حذف مشروبات الکلی و تنباکو ضروریست چون این پدیده را بهشدت تشدید میکنند.
ناراحتهای ناشی از خشکی دهان
سندرم خشکی دهان نهتنها ناراحتکننده است، بلکه برای سلامتی نیز مضر است. بزاق دهان به کنترل تکثیر باکتریها در دهان کمک و در نتیجه از پوسیدگی دندانها، التهاب لثه و عفونتهای مختلف دهان جلوگیری میکند. بسیاری از افراد از خشکی دهان شکایت دارند. این اختلال در میان سخنرانان رایجتر است، از اینرو لیوان آب بخش اجتنابناپذیر حرفه ایشان محسوب میشود! خشکی دهان همچنین با افزایش سن نیز رابطه مستقیم دارد و میتواند یکی از عوارض جانبی بیش از 400 داروی رایج باشد، از جمله بسیاری از داروهای تجویزشده برای فشار خون بالا و افسردگی. همچنین خشکی دهان یکی از علائم سندرم گوگروت شوگرن است، اختلالی که اغلب با آرتریت روماتوئید همراه است و باعث خشکی چشم نیز میشود.
گیاهانی برای کمک به رفع خشکی دهان
اگر از خشکی دهان رنج میبرید، تنها کاری که باید انجام دهید این است که در آب و هوای گرم، بهطور مکرر آب بنوشید، به خصوص هنگام غذا خوردن یا اگر مجبورید در جمع صحبت کنید. از طرفی از مصرف قهوه و نوشیدنیهای شیرین که میتوانند این اختلال را تشدید کنند، خودداری نمایید. الکل، تنباکو و غذاهای بسیار شور را کنار بگذارید و در نهایت از گیاهانی که در ادامه ذکر شدهاند، استفاده کنید.
گیاه اکیناسه (سرخارگل) و گونههای مخلتف آن
ثابت شده است که یکی از مواد پیچیده موجود در اکیناسه، یعنی اکیناسین، تولید بزاق را افزایش میدهد. توصیه میشود محتویات یک قطرهچکان تنتور اکیناسه را داخل آبمیوهتان مصرف کنید. اگر گیاه تازه را در اختیار دارید، میتوانید ریشه آن را نیز بجوید. اکیناسه نهتنها ترشح بزاق را تحریک میکند، بلکه باعث بیحس شدن دهان نیز میشود.
گل پامچال (گل مغربی)
روغن گل مغربی منبع عالی اسید گاما لینولئیک است. کافی است نشریات پزشکی را مرور کنید تا متقاعد شوید که این ماده در برابر اختلالات خود ایمنی (ناشی از اختلال سیستم ایمنی که شروع به حمله به ارگانیسم میکند) بسیار مؤثر است.
اگر به دلیل سندرم گوگروت شوگرن دچار خشکی دهان شدید، از روغن گل مغربی استفاده کنید. اکثر داروخانهها این روغن را بهصورت کپسول میفروشند. فقط دستورالعملهای روی بستهبندی را به دقت دنبال کنید.
فلفل قرمز و گونههای مختلف آن
کپسایسین که ماده تند موجود در فلفل قرمز است، ترشح بزاق را تحریک میکند. این ماده ترشح مایعات دیگری چون تعریق و اشک را نیز افزایش میدهد. هر چه فلفل تندتر باشد، کپسایسین بیشتری در آن وجود دارد. شما میتوانید فلفل چیلی را به غذاهای خود اضافه کنید یا آن را با آبمیوه یادمنوشهای گیاهی مخلوط نمایید.
گل رز
در چین، خشکی دهان را با یک چای گیاهی مخصوص درمان میکنند. این جوشانده شامل دو تا چهار قاشق چایخوری گلبرگهای خشک گل رز است که در یک فنجان آبجوش و روی حرارت ملایم دم میکشد.
گیاه دارویی یوهیمبه
ما استفاده از این گیاه را مدیون مردمان آفریقا هستیم که از آن بهعنوان یک داروی تقویتکننده قوای جنسی برای تحریک نعوظ و ترشح بزاق استفاده میکردند. در حال حاضر، یوهیمبین (استخراج شده از درخت آفریقایی به نام یوهیمبه) به راحتی در دسترس است چون تعداد زیادی از مردان آن را برای درمان اختلال نعوظ مصرف میکنند. اگر تمایل دارید تا از آن برای جلوگیری از خشکی دهان استفاده کنید، پیشنهاد ما به شما این است که با پزشک خود مشورت نمایید و از وی بخواهید تا آن را برای شما تجویز کند. استفاده از گیاه در حالت طبیعی (پوست خشک شده) میتواند خطرناک باشد.
در صورت خشکی دهان چه زمانی باید با پزشک مشورت کرد؟
همواره مراقب خشکی دهان باشید چون کمبود مداوم بزاق دهان میتواند باعث رسوب پلاک دندانی شود که خطر ابتلا به التهاب لثه، پوسیدگی دندانها یا سایر عفونتهای دهانی مانند قارچهای دهانی را افزایش میدهد.
در هر صورت، اگر این خشکی طولانی و آزاردهنده شد، در مشورت با پزشک تردید نکنید چون این عارضه در درازمدت میتواند بر کیفیت زندگی تأثیرات سوئی بگذارد.
منابع: santeplusmag و amp.topsante
