آزاده قشونی:زایمان طبیعی روند فیزیولوژیک و منطبق با زندگی موجودات زنده از جمله انسان است که بشر از دیرباز به این طریق پا به دنیا گذاشته است. برای خانمهایی که در سنین مناسب باردار میشوند، بارداری کمخطر دارند، جنین کاملا سالم است و بهطور کلی بارداری روند طبیعی را طی میکند، معمولا زایمان طبیعی توصیه میشود.
بهترین سن بارداری بین حدود 20 تا 35 سالگی است و احتمال زایمان طبیعی در خانمهایی که بارداری موفق را سپری کردهاند، سابقه سقط مکرر، دیابت، فشار خون بالا و بیماری زمینهای نداشتهاند همچنین خطر جفت سرراهی و بارداری چندقلویی وجود ندارد، بیشتر است.
زمان کامل بارداری حدود 40 هفته است و جنینی که بعد از هفته 37 متولد شود، جنین سالم و رسیده است. در صورتیکه وزن جنین بین حدود 3 تا 5/3 کیلوگرم باشد، وضعیت مناسبتر است اما تا 4 کیلوگرم هم اگر وضعیت لگن مادر خوب باشد، زایمان طبیعی مشکلی ندارد.
در صورتیکه طی هفتههای آخر بارداری جنین چرخش داشته باشد و سر جنین به سمت لگن باشد که در اصطلاح پزشکی وضعیت سفالیک گفته میشود، زایمان طبیعی برای مادر مشکلی ندارد.
مهمترین توصیههایی که به تسهیل زایمان کمک میکند
- آگاهی و آشنایی با روند زایمان
یکی از موارد مهم در زمینه زایمان طبیعی این است که مادر با فیزیولوژی و روند زایمان آشنایی داشته باشد زیرا ناآگاهی باعث ترس و وحشت میشود. در دوران پیش از کرونا به خانمهای باردار پیشنهاد میشد در کلاسهای آموزشی با همراهی همسر، مادر و… شرکت کنند تا آمادگی برای زایمان صورت گیرد.
- تحرک و ورزش کافی حتی در منزل
انجام ورزشها و نرمشهای دوران بارداری نیز به تسهیل روند زایمان کمک میکند. در بارداریهای طبیعی و بدون مشکل معمولا توصیه میشود انجام این تمرینات بهخصوص پس از هفته بیستم بارداری در برنامه روزانه مادر گنجانده شود. این تمرینات را میتوان از سایتهای آموزشی و کتابهای مناسب فراگرفت که به آمادهسازی عضلات لگن و سایر قسمتهای بدن برای زایمان کمک میکند.
از جمله اقداماتی که به زایمان راحتتر در بارداریهای بدونخطر کمک میکند، پیادهروی است که به چرخش جنین به سمت لگن مادر کمک میکند. حتی در هفتههای 37 تا 38 بارداری نیز حدود سه تا چهار ساعت قدمزدن و راهرفتن طی روز توصیه میشود. البته مقدار پیادهروی باید متناسب با وضعیت مادر باشد و در شرایط آلودگی و سرمای هوا میتواند در منزل با فواصل 15 تا 30 دقیقه قدم بزند.
- آرامش مادر و کنترل اضطراب
اضطراب و نگرانی مادر از دردهای زایمان نیز مسئله تاثیرگذار در این زمینه است. به هرحال درد زایمان جزو شدیدترین دردهایی است که بشر تجربه دارد اما امید به تولد فرزند این مرحله را برای مادر قابلتحمل میکند. البته در اتاق زایمان برای کاهش درد زایمانی مادر، امکانات کافی فراهم است که از جمله میتوان به استفاده از داروهای تزریقی مسکن، بیحسی از ناحیه کمر یا گازهای تنفسی بهکمک ماسک اشاره کرد.
- دوش آب گرم و رابطه زناشویی
یک روز در میان دوش آب گرم کوتاه نیز به تسریع زایمان در هفتههای آخر بارداری کمک میکند. در خانمهایی که بارداری بیخطر را طی میکنند، رابطه زناشویی یک تا دو بار در هفته بهطوری که فشاری به شکم وارد نشود نیز ممکن است تاحدی به زایمان کمک کند.
کنترل وضعیت مادر به اطمینان از زایمان موفق کمک میکند
وضعیت بارداری باید بهطور منظم از نظر رشد جنین، محل جفت، میزان مایع اطراف جنین و… بهخصوص طی هفتههای نخست بارداری با سونوگرافی کنترل شود. معمولا متخصص زنان حدود هفته 38 بارداری معاینه لگنی انجام میدهد. در بسیاری موارد، اندازه لگن نسبت به جنین خوب است و میتوان زایمان طبیعی را تجربه کرد. اگر روند دردهای زایمانی بهخوبی پیش برود، افت ضربان قلب جنین طی این زمان اتفاق نیفتد، مدفوع از جنین دفع نشود، بند ناف تحتکشش نباشد و میزان مایع دور جنین و محل جفت طبیعی باشد، در بیش از 80درصد موارد زایمان بهخوبی صورت میگیرد.
در صورت تهدید سلامت جنین، سزارین ضروری است
مراقبت دقیق در زمان بستری مادر در بیمارستان تا زمان تولد جنین لازم است به وسیله دستگاههای مانیتورینگ و کنترل قلب جنین، وضعیت سلامت مادر و جنین بهطور منظم بررسی شود. توصیه میشود کادر پزشکی در این فاصله به شدت، مدت و فواصل دردهای زایمانی همچنین روند بازشدن دهانه رحم را بهطور دقیق کنترل کنند. در صورتیکه افت ضربان قلب جنین، عدمپیشرفت دردهای زایمان و بازشدگی دهانه رحم و خطرات دیگر مانند دفع مدفوع جنین و… تشخیص داده شود باید در اولین فرصت مادر تحت جراحی سزارین قرار گیرد تا مشکلی سلامت جنین را تهدید نکند.
انتظار تولد فرزند، درد زایمان را تحملپذیر میکند
زایمان طبیعی اتفاق خوشایندی است و معمولا خانمهایی که تحمل درد بیشتری دارند و اضطراب کمتری را تجربه میکنند روند زایمان بهتری خواهند داشت. روشهای ریلکسیشن و تنفس عمیق نیز به تسکین دردهای زایمان کمک میکند و اگر مادر اراده برای این زایمان داشته باشد، موفقتر است.
بهطور کلی باید تمهیداتی برای آگاهسازی مادر بهکمک روشهای مختلف نظیر ورزش، ریلکسیشن و… در کنار همکاری مادر صورت گیرد. آگاهی مادر در مورد زایمان نقش بسیار مؤثری دارد و هرگز نباید مادر با اجبار زایمان طبیعی را انتخاب کند. خانمهایی که این آمادگی را دارند هنگام مراجعه به پزشک کاملا تمایل به زایمان طبیعی دارند و پزشک نیز تلاش لازم برای تحقق این مسئله را خواهد داشت.
درد زایمان در بارداری اول بیشتر است
زایمان اول معمولا قدری مشکلتر از زایمانهای بعدی است و در زایمانهای بعد حتی امکان دارد مدت زمان دردهای زایمانی نیز حدود یکی دو ساعت کمتر باشد. البته این وضعیت برای مواردی است که فاصله زایمانها خیلی طولانی نباشد؛ بهعبارتی اگر زایمان دوم با فاصله 3 تا 4 سال باشد معمولا زایمان راحتتر است اما اگر بارداری دوم 10 تا 15 سال بعد اتفاق بیفتد، وضعیت مادر مشابه زایمان اول خواهد بود.
مسئله دیگر وزن جنین است. اگر وزن جنین حدود 3 تا 5/3 کیلوگرم باشد، روند طبیعی است و در زایمانهای بعد نیز قدری راحتتر خواهد بود اما اگر وزن جنین بالاتر باشد معمولا زایمان کمی مشکل است.
در بعضی موارد نیز دیده میشود که تنگی لگن در خانواده شایع است و امکان دارد سزارین پیشنهاد شود زیرا امکان دارد این خانمها با مدت طولانیتر روند زایمان و دردهای بسیار شدید مواجه باشند. همچنین خانمهایی که تجربه زایمان موفق و خوشایند دارند نیز بهتر میتوانند درد و روند زایمان را تحمل کنند.
