دکتر علیاکبر حاجی آقامحمدی، فوقتخصص گوارش و کبد و دانشیار دانشگاه
خونریزیهای گوارشی مشکلات شایعی هستند که به 5 نوع استفراغ خونی، مدفوع سیاهرنگ، دفع خون روشن در مدفوع، خونریزی مخفی و تظاهر کمخونی فقر آهن بروز پیدا میکنند.
اولین تظاهر خونریزی گوارشی، استفراغ خونی است که مربوط به مری و معده میشود. دیگر خونریزی گوارشی بهشکل مدفوع سیاهرنگ دیده میشود که نشاندهنده خونریزی معده است. دفع خون روشن در مدفوع نوع دیگر این مشکل محسوب میشود که معمولا بهدلیل خونریزی روده بزگ اتفاق میافتد. گاه خونریزی دستگاه گوارش واضح نیست و خونریزی مخفی اتفاق میافتد که گرچه بهظاهر در مدفوع یا استفراغ هیچ اثری از خون نیست اما در بررسی آزمایشگاهی مقدار جزئی خون دیده میشود. در بعضی موارد نیز فرد تظاهری از خونریزی ندارد و در آزمایشگاه نیز این مشکل دیده نمیشود اما فرد بهدلیل علائمی نظیر ضعف و رنگپریدگی به پزشک مراجعه میکند که نشاندهنده کمخونی فقر آهن است و در بررسیهای تشخیصی، خونریزی از سیستم گوارش تایید میشود.
شایعترین علت خونریزی فوقانی گوارشی، زخمهای اثنیعشر و معده است
خونریزیهای مری، معده و اثنیعشر خونریزیهای فوقانی دستگاه گوارش هستند که با تظاهرات مختلف بروز پیدا میکنند. معمولا شایعترین علت خونریزیهای دستگاه گوارش فوقانی، زخمهای معده و اثنیعشر است. البته خراشهای معده، ضایعاتی در مری مانند التهاب مری، پولیپهای معده و سرطانهای دستگاه گوارش، دیگر علل بروز این خونریزیها هستند.
مصرف مسکنها زمینهساز زخمهای گوارشی است
با توجه به اهمیت و خطرناک بودن ضایعات بدخیم در سالمندان معمولا دو عامل تومورهای دستگاه گوارش و خراشهای دستگاه گوارش ناشی از مصرف مسکنها در سنین بالا بیشتر مورد توجه است. البته سایر عوامل مثل زخمهای معده و اثنیعشر، پولیپها و… نیز میتوانند زمینهساز خونریزی باشند. بنابراین در مصرف مسکنها باید محتاط بود و بهخاطر داشت که بیخطرترین مسکن برای دستگاه گوارش، استامینوفن است. کسانی که مجبورند مدت طولانی از مسکن استفاده کنند حتما دو نکته را مدنظر قرار دهند: اول اینکه میکروب هلیکوباکترپیلوری سنجیده شود تا در صورت ابتلا، درمان شوند زیرا مصرف مسکن همراه با این عفونت احتمال خونریزی را بیشتر میکند. دوم اینکه همزمان با مصرف مسکنها از داروهای ضداسید استفاده کنند تا عوارض مسکنها کمتر شود.
بسیاری از سالمندان بهخاطر بیماریهای قلبی ناچارند از آسپرین استفاده کنند. آسپرین حتی با دوز 80 نیز میتواند مضر باشد و در صورت مشکلات گوارشی حتما احتیاطهای لازم در مورد مصرف آسپرینها رعایت گردد.
هموروئید و پولیپ روده بزرگ دو عامل مهم خونریزی تحتانی گوارشی هستند
خونریزیهای تحتانی دستگاه گوارش که مربوط به کولون یا روده باریک است بیشتر بهشکل مدفوع خونی، خون مخفی یا کمخونی بروز پیدا میکند. از جمله علل شایع این خونریزیها، بواسیر یا هموروئید است. با توجه به اینکه یبوست در سنین بالا بهعلت کاهش مصرف آب، فیبرهای غذایی و کمتحرکی شایعتر است، منجر به یبوست و در نتیجه بواسیر و خونریزی روشن میشود.
عامل مهم دیگر خونریزیهای تحتانی در سالمندان، پولیپهای روده بزرگ است. پولیپها زائدههای قارچیشکلی هستند که پیشسازهای سرطان روده بزرگ شناخته میشوند. طی مدت زمان حدود چهار تا پنج سال که ممکن است برخی پولیپها به تودههای سرطانی تبدیل شوند، احتمال خونریزی بهشکل خون واضح یا خونریزی مخفی یا کمخونی وجود دارد.
عامل مهم دیگر در خونریزی تحتانی سیستم گوارشی مربوط به دیورتیکول است که یکسری تورفتگیها در روده بزرگ هستند و میتوانند با خونریزیهای بسیار گسترده و وسیع همراه باشند.
بیماری التهابی روده یا کولیت اولسِروز نیز با خونریزی تحتانی سیستم گوارشی همراه است. این بیماری در دو دوره سنی جوانی و سالمندی شایع است.
در مراجعه به پزشک برای بررسی خونریزی گوارشی نباید تردید داشت
امروزه توصیه میشود که اگر فردی متوجه علائم واضح خونریزی در مدفوع یا استفراغ شد بلافاصله باید به پزشک مراجعه کند تا تحت بررسی آندوسکوپی و کولونوسکوپی قرار بگیرد و علت زمینهای مشخص شود. افرادی که هیچ نوع خونریزی واضحی ندارند باید پس از 50 سالگی سالانه آزمایش کمخونی و خون مخفی در مدفوع انجام دهند. در صورت تایید کمخونی یا خونریزی مخفی لازم است تحت آندوسکوپی یا کولونوسکوپی قرار گیرند تا عامل خونریزی مشخص شود.
درمان خونریزیهای گوارشی مبتنی بر علت زمینهای است
از نظر درمان در وهله اول باید عامل زمینهای مشخص شود. بهعنوان مثال زخم یا هموروئید درمان شود یا پولیپ از طریق کولونوسکوپی خارج شود و مانع از بدخیمی گردد. در صورت بروز تومور نیز باید اشاره کرد که بسیاری از تومورهای دستگاه گوارش از جمله تومورهای روده بزرگ امروزه با جراحی و سایر روشهای درمانی قابل بهبود هستند. نکته مهم اینکه ابتدا علائم بروز این مشکلات مورد توجه و تشخیص باشند و سپس درمانهای لازم صورت گیرد.
