دکتر سیدمحسن خوشنیت، فوقتخصص غدد و متابولیسم و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران
دیابت بیماری شایع جوامع امروز است که شیوع آن بهدلیل سبک زندگی بهخصوص بیتحرکی و استرسهای مزمن، روندی رو به افزایش پیدا کرده است.
قندخون ناشتا با هدف کنترل آن در بیمار دیابتی بین 80 تا 130 میلیگرم در هر دسیلیتر خون درنظر گرفته میشود که پس از صرف غذا نباید بالاتر از 180 میلیگرم در دسیلیتر باشد. میانگین قندخون طی دو تا سه ماه پیش که تحتعنوان هموگلوبین ایوانسی (HbA1C) مطرح میشود نیز باید کمتر از 7درصد باشد.
در صورتی که قندخون ناشتا پس از دو نوبت آزمایش خون بالاتر از 125 میلیگرم در دسیلیتر باشد، نشاندهنده ابتلا به دیابت است. زمانی که قندخون ناشتا بین 100 تا 125 میلیگرم در دسیلیتر باشد، پیشدیابت تلقی میشود که نشاندهنده زمینه مستعد ابتلا به بیماری در آینده است و حتما باید به توصیههای پیشگیری و مراقبت برای کنترل قندخون توجه داشت.
اشتغال در شیفت شب بهدلیل بروز چاقی زمینهساز دیابت نوع2 میشود
بیماری دیابت تحتتاثیر عوامل مختلف تشدید میشود. وضعیت روانی فرد از جمله حالات استرس و اضطراب، خشم، شادی و…، تغذیه ناسالم، اضافه وزن، بیتحرکی و اختلالات خواب در بروز و تشدید بیماری نقش دارند. مطالعات پیشین حاکی از آن است شغلهایی که با بیداری در طول شب همراه هستند به سلامتی آسیب میرسانند و افزایش زمینه ابتلا به سرطانهای پروستات و پستان را فراهم میکنند. چاقی هم جزو این آسیبها محسوب میشود. پژوهش اخیر نشان میدهد شغلهای چرخشی و بیدار ماندن شبانه زمینه ابتلا به دیابت نوع2 را 35درصد افزایش میدهند.
علت این اتفاق میتواند ناشی از اختلالات خواب و تغییر در عادات غذایی طی ساعات بیدار ماندن شب باشد. بهطور کلی، غذاخوردن دیروقت در شب زمینهساز تجمع انرژی بهشکل چربی میشود که با افزایش چاقی و دیابت نوع2 همراه است.
با توجه به تاثیراتی که شیفتهای شب بر سلامتی دارند، شاغلین شبکار باید بیشتر به سبک تغذیه سالم خود اهمیت دهند. توصیه میشود حتما رژیم غذایی متعادل، مصرف کافی منابع فیبرهای غذایی و پرهیز از خوراکیهای سرشار از چربی و شکر زیاد که به سلامت عروق آسیب میرسانند، مورد توجه باشد. همچنین فعالیت ورزشی منظم نیز باید در برنامه زندگی گنجانده شود زیرا ورزش به سوختوساز گلوکز و تسهیل تعادل قندخون کمک میکند.
ناراحتیهای قلبیعروقی یکی از علل شایع فوت بیماران دیابتی است
یکی از مشکلاتی که همراه با بیماری دیابت اتفاق میافتد، اختلال در کنترل چربیهای خون است. در واقع، دیابت زمینهساز تنگی عروق مغز، قلب و سایر اندامها میشود که فوت ناشی از اختلالات عروقی را در این بیماران افزایش میدهد. یکی از توصیههای مهم برای بیماران دیابتی این است که چربی خون و فشارخونشان نیز مرتب کنترل شود و از کشیدن سیگار حتما خودداری گردد تا زمینه آسیبهای قلبیعروقی کاهش یابد.
سلامت روان در کنترل بیماری تاثیر دارد
حفظ وضعیت مطلوب بیمار از نظر وضعیت روانی لازمه موفقیت درمان خواهد بود. متاسفانه بسیاری از مبتلایان به دیابت از درجاتی از استرس و افسردگی رنج میبرند که به خصوص در صورت بروز عوارض بیماری تشدید میشود.
عدم آرامش بیمار مانع از توجه به روند درمان میشود زیرا بهعبارت ساده بیمار حوصله کنترل منظم قندخون، ورزش منظم، توجه به مصرف غذاهای مورد نیاز و حتی دقت در مصرف دارو را ندارد. در نتیجه این وضعیت قندخون بالا میرود که زمینهساز تشدید افسردگی است و از طرفی افسردگی نیز علائم بیماری را بدتر میکند.
سبک زندگی سالم در کنترل دیابت کاملا مؤثر است
معمولا دیابت نوع1 بین مردم بهعنوان دیابت ارثی شناخته میشود در حالیکه تاثیر وراثت در بروز این بیماری بسیار محدود است. دیابت نوع1 عموما در سنین کودکی و نوجوانی و گاه در بزرگسالی بروز پیدا میکند که ناشی از اختلال در عملکرد پانکراس برای تولید انسولین است. اما دیابت نوع2 که 90درصد آمار مربوط به بیماری را دربرمیگیرد، از حدود 30 سالگی به بعد بروز پیدا میکند و سابقه خانوادگی تاثیر جدی در ابتلا به آن دارد.
توجه به سبک زندگی سالم یکی از جدیترین توصیهها برای پیشگیری از بیماری است. کنترل وزن، انجام تمرینات ورزشی منظم و برنامه تغذیه سالم برای همه افراد بهخصوص کسانی که زمینه خانوادگی ابتلا به دیابت را دارند، اهمیت دارد.
دیابت مدتها بهطور خاموش پیشرفت میکند
برای تشخیص بیماری دیابت نباید منتظر بروز علائم بود زیرا دیابت نوع2 یکی از بیماریهایی است که مدتها بهطور خاموش پیشرفت میکند و زمانی علائم بروز پیدا میکنند که قندخون به بالاتر از 250 میلیگرم در دسیلیتر رسیده است. خشکی دهان، احساس تشنگی مکرر، تکرر ادرار، کاهش وزن بیدلیل، خستگی و ضعف شایعترین علائم بارز دیابت محسوب میشوند که در صورت بالارفتن قندخون و پیشرفت بیماری دیده میشود. البته حتی بروز این علائم در همه بیماران نیز یکسان نیست.
آنچه باعث پیشرفت بیماری و ایجاد عوارض میشود، عدمتشخیص بهموقع دیابت است. آمارها نشان میدهد که 30 تا 50درصد مبتلایان به دیابت از بیماری خود اطلاعی ندارند و 70درصد افراد نیز پس از آزمایش خون متوجه بیماری میشوند.
از همینرو چکاپهای دورهای برای تشخیص زودهنگام بسیار اهمیت دارد که بهخصوص افراد دارای زمینه خطر باید به این مسئله بیشتر اهمیت دهند. توصیه میشود همه افراد پس از 45 سالگی هر سه سال یکبار آزمایش قندخون ناشتا انجام دهند. البته افرادی که زمینه بیماری دارند، چاق یا مبتلا به بیماریهای قلبیعروقی هستند یا به اندازه کافی ورزش و تحرک ندارند این چکاپها را سالانه انجام دهند. کنترل دورهای قندخون باید با آزمایش خون باشد و سپس توسط پزشک بررسی گردد. استفاده از دستگاه قندخون خانگی فقط برای کنترل قندخون در بیماران مفید و دقت آزمایشگاهی ندارد.
درمان دیابت باید دقیق و منظم باشد
روند درمان بیماری مبتنی بر کنترل قندخون با توجه به تجویز دارو توسط پزشک، اصلاح سبک زندگی و توجه به آسیبهای احتمالی بر اندامهاست. متاسفانه بعضی از بیماران بهخوبی توصیههای پزشک را جدی نمیگیرند که این مسئله منجر به آسیب تدریجی دیابت بر اندامها بهخصوص چشمها و کلیهها میشود. در صورتیکه بیماری بهخوبی کنترل شود، مشورت با پزشک و آزمایش اندارهگیری قندخون هر شش ماه توصیه میشود اما اگر قندخون نوسان داشتهباشد یا بیمار دچار عوارض بیمار شود در دورههای کوتاه سه ماهه لازم است پزشک وضعیت وی را بررسی کند.
