آرتروز بیماری مزمن و ناتوانکنندهای است که 65درصد افراد بالاتر از سن 65 سال به این بیماری مبتلا میشوند. این بیماری در نتیجه تحلیل غضروف بین مفاصل بهخصوص مفاصل ران، زانو و انگشتان اتفاق میافتد و با درد، خشکی مفاصل و حتی تغییرشکل مفاصل همراه است.
عوامل متعددی از جمله سن، اضافه وزن، زمینه خانوادگی و… در بروز آرتروز زانو تاثیر دارند. از بین عوامل مستعدکننده این بیماری میتوان به جنسیت نیز اشاره کرد. در واقع، آرتروز زانو در خانمها شایعتر است که این شیوع پس از دوره یائسگی افزایش مییابد.
در این زمینه محققان دانشگاه آلبرتا در شهر ادمونتون کانادا پژوهشی انجام دادند که در نشریه
Frontiers in Bioengineering and Biotechnology منتشر شد. آنها دریافتند بافت منیسکها که بافت غضروفی بین استخوان ران و درشتنی است در زنان و مردان تفاوتهایی دارد.
محققان، بافت غضروفی را کشت دادند که از سلولهای منیسک آسیبدیده زنان و مردان سالم شبیهسازی شد و به دست آمد. برای تشخیص تفاوتهای جنسیتی، محققان عملکرد غضروف را حین استراحت، فعالیت و فشار مکانیکی بررسی کردند. آنها این تجربه را در شرایط گرانش ضعیف در فضا انجام دادند. این شرایط وضعیتی مشابه آسیبی که منیسکها میتوانند خارج از تمرین بدنی تجربه کنند و عملکرد شبیه گُوِوه و ضربهگیر دارند را ایجاد کرد.
براساس نتایج، منیسکهای مصنوعی با توجه به جنسیت، واکنش متفاوتی هنگام فشار مکانیکی نشان دادند. محققان متوجه شدند که تفاوتی ژنتیکی در منیسک زنان وجود دارد که آنها را تقریبا تا 50درصد نسبت به ابتلا به آرتروز زانو آسیبپذیرتر میکند.
به گفته مدیر این پروژه تحقیقاتی، بعضی از ژنهای یافتشده در زنان که بیشتر به ریزگرانشهای شبیهسازیشده در فضا واکنش نشان میدادند، با ایجاد آرتروز زانو مرتبط بودند. نتایج این پژوهش جدید میتواند احتمال دستیابی به انجام آزمایش خون را افزایش دهد تا از این طریق افراد دارای ژنهای پرخطر آرتروز زانو شناسایی شود تا بتوان مداخلات پیشگیرانه و اولیه را در مورد آنها بهکار گرفت. همچنین میتوان به کشف داروهایی برای هدف قرار دادن مسیرهای بروز آسیب و مسدودکردن واکنشها امیدوار بود.
بهترین اقدامات پیشگیری از آرتروز
- پرهیز از بیتحرکی یکی از مهمترین توصیهها برای کاهش ابتلا به آرتروز بهخصوص آرتروز زانو است. براساس مطالعات، 6 هزار قدم در روز معادل 5 کیلومتر میتواند بهطور جدی این زمینه خطر را کاهش دهد. حتی شروع پیادهروی برای مبتلایان به آرتروز زانو و تداوم آن میتواند به روند بهبود کمک کند. ورزش بهدلیل تاثیر بر جلوگیری از اضافه وزن و فشار مضاعف بر مفاصل نیز اهمیت دارد.
- انجام تمرینات یوگا حداقل دو بار در هفته به کاهش درد ناشی از التهاب مفاصل و بهبود رسیدگی به امور روزمره کمک میکند.
- نوشیدن کافی آب به دفع مواد زائد و سمی از مفاصل و حفظ رطوبت مفاصل کمک میکند. دفع مواد زائد میتواند در کاهش التهاب مؤثر باشد و عملکرد مفاصل را بهبود بخشد که در نتیجه منجر به کاهش درد میشود.
- اختلالات خواب با نشانگرهای التهابی خون که با دردهای مفصلی مرتبط هستند، ارتباط دارند. خواب کافی و مطلوب و توجه به حداقل 7 ساعت خواب شبانه برای کاهش خطر التهابات بدن توصیه میشود.
- مصرف سبزیجات بهدلیل فیبر فراوان توصیه میشود زیرا این ترکیبات موجب کاهش التهابات میشوند که این روند در بروز روماتیسم مفصلی همچنین آرتروز نقش دارد. فیبرها همچنین به کاهش تشکیل پروتئینهای عامل تحلیل مفصلی نیز کمک میکنند.
منبع: TopSante.fr
نظر کارشناس
تبلیغات تزریق اُزُن برای درمان آرتروز تایید علمی ندارد
دکتر رامین اسپندار، متخصص ارتوپدی و فلوشیپ جراحی پا و مچ پا از آمریکا
منظور از «استئوآرتریت» یا «آرتروز»، تخریب مفصل است. تخریب مفصل به علل مختلفی اتفاق میافتد و در این پروسه غضروف، استخوان زیرغضروف و نسوج نرم مفصل شامل کپسول مفصلی، سینویوم، منیسک و سایر عناصر تشکیلدهنده مفصل بهتدریج درگیر میشوند.
علت تخریب تقریبا در تمام مفاصل مشابه است. گاهی علتی برای شروع این مشکل مشخص نمیشود و گاهی علتی مشخص سبب شروع این پروسه میگردد. در مفاصلی مانند زانو، فرمهای اولیه تخریب که بدون علت مشخص اتفاق میافتند، شایعتر هستند. در بعضی موارد علت شروع تخریب مشخص است مانند صدمات مختلف یا شکستگی در مفصل که بهمرور زمان و در آینده منجر به بروز آرتروز میشود. بهعنوان مثال آرتروز مفصل مچ پا در غالب موارد ثانویه است و مچ پا معمولا بدون علت دچار آرتروز نمیشود اما آرتروز زانو همانطور که ذکر شد معمولا بدون علت مشخص و با افزایش سن بروز پیدا میکند.
بدن قابلیت ترمیم بخشهای آسیبدیده مفصل را ندارد
آرتروز علائم مشخصی دارد و معمولا ابتدا با درد، تورم و التهاب همراه است و بهتدریج کاهش حرکات مفصلی و تغییر شکل مفصل و تشدید درد در بیمار رخ میدهد. درد، ناتوانکنندهترین علامت آرتروز است و انتخاب نوع درمان غالبا با توجه به میزان درد و پاسخ این علامت به درمان انتخاب میشود. متاسفانه زمانی که آرتروز شروع میشود، سیر پیشروندهای دارد و بهمرور زمان تشدید میشود و بدن قابلیت ترمیم کامل قسمتهایی که تخریب میشود را ندارد. بنابراین این دو نکته یعنی سیر پیشرونده و عدم امکان ترمیم کامل نسوج تخریبشده را در برخورد و درمان مبتلایان به آرتروز باید مدنظر داشته باشیم
ضربه به مفصل موجب تشدید آرتروز میشود
درمان همیشه از سادهترین اقدامات آغاز میشود که شامل اقدامات موثر در کاهش التهاب مانند تجویز داروهای ضدالتهاب برای مدت کوتاه، استراحت به مفصل مثلا با توصیه به کمکردن دامنه حرکت یا استفاده از ساپورتهای مختلف برای مدت کوتاه و نیز تقویت عضلات اطراف مفصل با کمک تمرینات ورزشی توسط بیمار یا فیزیوتراپی خواهد بود.
نکته بسیار مهم دیگر اینکه بهتر است بیمار سعی کند ضربه یا ترومایی به مفصلش وارد نشود زیرا هر ضربهای میتواند موجب تشدید آسیب مفصل بشود. از همینرو ممکن است پزشک توصیه به تغییراتی در سبک زندگی بیمار داشته باشد. بهعنوان مثال در آرتروز زانو، خمکردن بیش از نود درجه مفصل بهدلیل ایجاد فشار زیاد، بالا و پایینرفتن از پلهها و فعالیتهای ورزشی نظیر کوهنوردی یا ورزشهای پربرخورد توصیه نمیشود.
داروهای کورتیکواستروئید در کاهش التهابات مفصل کمککننده است
با توجه به شدت آرتروز گاه درمانهای اولیه پاسخگوی مشکل بیمار نیستند و امکان دارد اقدامات تهاجمیتر نظیر تزریق ضروری باشد. شایعترین دارویی که به داخل مفصل تزریق میشود، ترکیبات کورتیکواستروئیدی است که با کنترل التهاب سبب کاهش درد و علائم بیمار میشوند. میتوان از تزریق سایر داروها مانند ژل یا بعضی ترکیبات بیولوژیک مانند پیآرپی نیز کمک گرفت.
نکته مهم و قابلتوجه اینکه طی سالهای اخیر تزریق ترکیباتی مانند اُزُن بسیار رایج شده در حالیکه شواهد علمی مبنی بر تاثیر آن وجود ندارد و هیچ مرجع علمی این اقدام را تایید نمیکند. توصیه میشود درمانهایی برای کنترل و بهبود علائم آرتروز انتخاب شود که مبتنی بر شواهد علمی باشد و تاثیر آنها کاملا تایید شده باشد.
جراحی آخرین اقدام درمان آرتروز است
در صورتیکه اقدامات تزریقی نیز مؤثر واقع نشد میتوان عمل های جراحی را مدنظر داشت که با توجه به نوع مفصل و میزان تخریب متفاوت هستند.
خوشبختانه امروزه روشهای مختلفی برای کمک به این بیماران وجود دارد. گاهی ممکن است جراحیهای آرتروسکوپیک توصیه شوند که در این روش معمولا مفصل بیمار حفظ میشود ولی در آرتروزهای پیشرفته معمولا امکان حفظ و نگهداری مفصل بیمار وجود ندارد و لازم است اعمال جراحی دیگری را به بیمار توصیه کرد. بهعنوان مثال در آرتروزهای پیشرفته مفصلهای کوچک اطراف مچ پا یا خود مچ پا، آرترودِز یعنی فیکسکردن یا خشککردن مفصل تخریبشده میتواند در رفع علائم و تغییر سبک زندگی بیمار بسیار مؤثر باشد یا در مفاصل زانو و ران ممکن است تعویض مفصل به بیمار توصیه شود.
گاهی هدف از انجام عمل جراحی تغییر یا از بین بردن شرایط مستعدکننده بروز آرتروز است تا از ایجاد یا پیشرفت آن پیشگیری کنیم. بهعنوان مثال در مفصل زانو، زمانی که تغییرشکل شدید در مفصل بهصورت پرانتزی وجود داشته باشد، اصلاح آن میتواند جنبه پیشگیرانه در بروز آرتروز داشته باشد یا اگر آرتروز شروع شده باشد، سیر پیشرفت بیماری را کنترل کند.
