«آفت» و «برفک» دهان جزء مشکلات شایع نوزادان و کودکان است و گرچه بیماری جدی شناخته نمیشود اما بهدلیل سوزش شدید، بسیار آزاردهنده است. در اکثر موارد آفت و برفک دهان بدون درمان خاصی بهبود مییابد اما برای تسریع در بهبود بهتر است بعضی نکات مدنظر باشد. از طرفی، آفت و برفک مشکلات متفاوتی هستند که شناخت علائم بالینی آنها به تسریع در بهبودشان کمک میکند.
آفت دهان، بدون خونریزی است
آفت دهان همیشه در قسمت داخلی دهان ایجاد میشود. آفت دهان مسری نیست و امکان دارد کودک یک یا چند آفت داشته باشد. آفت دهان بهشکل لکههای گرد یا بیضی سفید یا زردرنگی با حاشیه قرمزرنگ است که کمی گود شده و در قسمت داخلی گونهها، روی زبان یا قسمتهای نزدیک گلو بهوجود میآید.
آفت دهان درد و سوزش آزاردهندهای دارد اما بدون خونریزی است. در نوزادان و شیرخواران میتواند عامل عدمتوانایی و تمایل به مکیدن پستان مادر یا شیشه شیر باشد و بهطور کلی هنگام مکیدن شیر یا غذاخوردن در بچههای بزرگتر موجب گریه میشود.
ضعف سیستم ایمنی پس از بیماری عامل مهم «آفت دهان» است
عوامل متعددی میتواند منجر به بروز آفت دهان شود. بهعنوان مثال، ضعف سیستم ایمنی پس از بیماری یکی از عوامل مهم آن است. مواجهه کودک با شرایط استرسزا نیز میتواند منجر به آفت دهان شود. بعضی از کودکان نسبت به انواعی از خوراکیهای تحریککننده مانند گردو، گوجهفرنگی، توتفرنگی و آناناس حساس هستند که بهشکل آفت دهان ظاهر میشود.
بروز آفت دهان در نوزادان و کودکان با تب خفیفی همراه است و گاه ابتلا به بعضی بیماریها نیز ممکن است با علائم آفت دهان بروز پیدا کند. امکان دارد آبلهمرغان با بثورات داخل دهان ظاهر شود اما نباید آفت ساده دهان تلقی گردد.
نخستین تبخال در کودک نیز با آفتهای متعددی در دهان همراه است که گاه لثهها و لبها نیز درگیر میشود. البته بروز تبخال در سنین پایین نادر است مگر اینکه فردی که مبتلا به تبخال است، کودک را ببوسد یا قاشق و غذای خود را به کودک بدهد.
بروز آفت دهان در بعضی نوزادان و کودکان مزمن است و بارها بهوجود میآید. این موارد که تحتعنوان آفت عودکننده شناخته میشود، معمولا ناشی از کمبود ویتامینها یا عدمتحمل گلوتن است. برای تشخیص علت دقیق آفت عودکننده، انجام آزمایش خون ضروری است.
«آفت دهان» معمولا خودبهخود بهبود مییابد
آفت دهان معمولا طی چند روز خودبهخود بهبود مییابد اما اگر با درد و سوزش شدیدی برای کودک همراه باشد، میتوان داروی استامینوفن به او داد. بعضی از اسپریها و ژلها نیز خاصیت مسکن دارند اما بهتر است در این مورد با متخصص اطفال مشورت گردد.
بهطور کلی، آفت دهان مشکل نگرانکنندهای نیست اما در مورد نوزادان و شیرخواران توصیه میشود به پزشک مراجعه گردد. اگر کودک علائم دیگری مانند تب، خستگی، اسهال و… دارد نیز حتما مشورت با پزشک ضروری است. آفتهای متعدد و بسیار بزرگ همچنین آفت عودکننده باید توسط پزشک بررسی گردد تا علت مشخص شود.
بهتر است تا زمان بهبود آفت دهان، غذاها و نوشیدنیهای کودک خنک باشد و از مصرف غذاهای تند، ترش و تحریککننده پرهیز گردد. یکی از باورهای اشتباه برای بهبود آفت دهان، دهانشویه با محلول جوششیرین است اما این روش به هیچوجه توصیه نمیشود.
برفک دهان عفونت قارچی مخاط دهان است
برفک دهان عفونت مخاطی دهان است که توسط نوعی قارچ میکروسکوپی بهنام کاندیدا آلبیکنس ایجاد میشود. ابتلا به برفک دهان در نوزادان بسیار شایع است زیرا سیستم ایمنی بدن نوزادان هنوز تکامل کافی پیدا نکرده است.
برفک دهان بهشکل لکههای سفید شبیه شیر دَلَمهشده در قسمت داخلی گونهها، کام و زبان دیده میشود. برای اطمینان از ابتلا به برفک، میتوان با گوش پاککن روی این لکههای سفید کشید و اگر بهراحتی جدا نشد، نشاندهنده برفک دهان است. معمولا کودک مبتلا به برفک دهان نمیتواند بهراحتی پستان مادر یا شیشه شیر را بمکد.
باید دانست که آنتیبیوتیکها و دیگر داروها ممکن است زمینهساز برفک دهان شوند اما خوشبختانه این عفونت بهندرت ممکن است عوارضی برای نوزاد داشته باشد. برفک دهان همچنین میتواند عامل اریتم یا بثورات در ناحیه پوشک نوزاد یا شیرخوار شود زیرا این قارچ بهسرعت در محیط مرطوب رشد و تکثیر مییابد.
برفک دهان معمولا طی شش ماه نخست زندگی بروز پیدا میکند و مدت زمان بهبود برفک 1 تا 2 هفته است اما اغلب مدت طولانیتری ادامه مییابد.
انتقال قارج برفک دهان از طریق پستان مادر شایع است. البته امکان دارد این قارچ از طریق اسباببازی، شیشه شیر یا وسایلی که کودک دیگر مبتلا به برفک دهان به دهان برده نیز انتقال یابد. از طرفی، نوزادان و شیرخوارانی که سیستم ایمنی بدن آنها بهدلیل ابتلا به بعضی بیماریها یا مصرف داروها ضعیف است، بیشتر مستعد ابتلا به برفک دهان هستند.
رعایت بهداشت هنگام شیردهی به نوزاد در درمان «آفت دهان» بسیار مؤثر است
برفک دهان در موارد خفیف بدون نیاز به درمان دارویی طی یک تا دو هفته بهبود مییابد. اما اگر برفک شدید یا طولانی باشد، ممکن است متخصص اطفال محلول ضدقارچ موضعی را تجویز کند که لازم است چهار نوبت در روز طی دو هفته روی برفک دهان استفاده شود. البته ممکن است برفک دهان با این داروها بهبود نیابد زیرا مقاومت دارویی وجود دارد.
ممکن است پزشک استفاده از پماد ضدقارچ را برای پستان مادر نیز لازم بداند تا سرایت قارچ کاهش یابد. همچنین مادر باید پستانها را پس از هر نوبت شیردهی بشوید، با گاز استریل خشک کند و بپوشاند. پس از هر نوبت شیردهی، گاز استریل باید برداشته و تعویض گردد. شستوشوی کامل دستها نیز هنگام شیردهی به کودک اهمیت دارد.
شیشه شیر و پستانک کودک باید پس از شستوشو، با آبجوش مرتب آغشته شود و حتیالمقدور در مخلوط مساوی از آب و سرکه سفید قرار گیرد.
بعضی از پزشکان توصیه میکنند آنتیبیوتیکهای پروبیوتیکی به کودک داده شود زیرا این داروها از عفونتهای قارچی پیشگیری میکند.
برای درمان برفک دهان در این موارد باید فورا با پزشک مشورت نمود:
- کودک بزرگتر از 9 ماه داشته باشد.
- کودک قادر به مکیدن شیر یا غذاخوردن طی 24 ساعت نباشد.
- کودک بهطور مکرر مبتلا به برفک دهان شود.
- کودک از پستان مادر تغذیه شود و بهنظر برسد عفونت پستان با بروز علائمی نظیر قرمزی و تحریکپذیری پستان و پوسته شدن اطراف هاله پستان ایجاد شدهاست.
منابع: qare.fr و naitreetgrandir.com
